Hasta yakınları için önemli olanlar

Bipolar deneyimlerinin yakınları için ipuçları

(1) Genel davranış kuralları
Depresif veya manik aile bireyine karşı nasıl davranılacağı dışarıdan belirlenip "düzenlenemez" . Ancak hasta yakınlarının formüle edilebilecek bir deneyim zenginlikleri vardır. Standart davranış biçimleri yoktur ve bu nedenle de basit tavsiyelerde bulunulamaz. Her zaman yakınlık ve mesafe, müdahale ve özerklik, aşırı ilgi ve ihmal arasında bir denge oyunu vardır. Ancak özellikle başkalarının ihtiyaçlarına özen gösterme ile kendi sınırları arasındaki denge söz konusudur.

(2) Aşırı talepten/fazla yüklenmeden kaçınma
Hasta yakınınıza kendiniz istikrarlı kaldığınız sürece yardım edebilirsiniz. Kendi sınırlarınıza dikkat gösterdiğiniz, aşırı talepleri zamanında fark ettiğiniz ve bundan kaçındığınız sürece yardımcı olabilirsiniz. Aşırı talep veya yüklenme duygusal gerilimi, başkalarının suçluluk duygusunu, kendini veya başkasını suçlu bulmayı ve sonuç olarak da depresyon veya maniyi güçlendirir. Öyle görünmese bile, üzerinize hassas antenlerin çevrildiğini ve bunun da sizi aşırı ölçüde zorladığını düşünebilirsiniz. Kendinize binen yükü kabul etmek istememeniz sizi de hasta eder ve eşinizi daha sağlıklı kılmaz.

(3) Küçük adımlar
Depresyonlarda inisiyatif, kendine güven ve enerji o ölçüde kaybolabilir ki, en basit işler bile yapılamaz hale gelir. Genel kural olarak depresif insanlar yapabilecekleri işleri yapmak istememekten ziyade, istemeyi beceremezler. Üstünkörü teşvik ve kendilerini toparlama tavsiyeleri soruna çözüm getirmez. Genel ölçütler depresyon nedeniyle devre dışı kalır. Bu nedenle suçlamaktan kaçının ve dayattıklarınızı geri çekmeyi deneyin. Ayırma biraz yapay bile gözükse, kuşkulu durumlarda suçu kişiye değil hastalığa yükleyin. Eşinizin etkinliklerine katılın, ve eğer mümkünse küçük adımlar halinde.

(4) Bağımsızlığın korunması
Eğer size karşı bir şey yapamıyorsa, onun elinden her şeyi almayın: Bunu zaten siz daha çabuk yaparsınız. Ve bir işi insanın kendisi yapması daha az stres gerektirir. Mani içindeki bir başkası size göre her şeyi yanlış yapmaya yatkınsa, bütün işleri yüklenmek üzeresiniz demektir. Çok çabuk çok şeyi üstlenirseniz, bu depresif veya manik sürece yol açabilir. Her zaman söz konusu olanın bağımsızlık/özerklik olduğunu düşünün. Size özellikle önemli gelen hususlarda (örneğin hijyen) yardım edin ve sizin için tehlikeli olan işlerde devreye girin veya yardım alın.

(5) Duygudaşlık
Depresyondaki insanların özellikle duygusal desteğe, yalnız bırakılmamaya ve duygudaşlığa ihtiyaçları vardır. Merhamet aşağı, duygudaşlık yukarı çeker. Depresif insanlar bu duyguyu boşuna bırakmamıştır. Duygudaşlığı koruyabilmek için küçük bir parça içsel bağımsızlığa ihtiyacınız vardır. Eşinizin sizin duygusal desteğinizi hissettiğinden ve ona değer verdiğinden emin olabilirsiniz, ancak onun bunu dile getirmemesini ve buna uygun tepki vermemesini de hesaba katmalısınız. Aynı olayın bunun tersi durumlarda sizin başınıza geldiği dönemleri hatırlayarak tek yanlı ve sıkıntılı bu duygusal döneme daha iyi dayanabilirsiniz? Eğer böyle dönemler olmuşsa, eşinize bunu hatırlatmaktan çekinmeyin.

(6) Zamansal sınırlılık hakkında bilgi
Depresyon ve maniler zamansal açıdan sınırlıdır. Bu hastalıkların bir başlangıçları ve bir sonları vardır, ilaçlı veya ilaçsız yardımla. Sorun, depresyon ve manik fazlarda zaman duygusunun belirgin ölçüde değişmesidir. Eşinize o anki durum sonsuz bilgiden daha iyi görünür. Ve bu onu mutsuz veya mutlu yapar. Fazların zamansal sınırlılığı hakkındaki bilgi size umut ve güç verebilir. Bu bilgiyi besleyin ve ona yenilerini ekleyin.

(7) Biyografik anlam
Depresyonların bütün bedensel iç dinamiklerde biyografik önemi vardır, yani bir ilişki tarihleri vardır. Her yaşamda yaralanmalar ve her ilişkide karşılıklı kırılmalar vardır ve bunlar duyarlı insanlarda depresyon veya maniyi teşvik edebilir. Bu açıdan bakıldığında depresyon ve maniler, bakmanızda yarar olan pencerelerdir. Bu bazen akut fazdan hemen sonra ve bazen de üçüncü bir kişinin yardımıyla gerçekleşir.

(8) Kendi kırılma/incinmeleriyle uğraşma
Depresyonlar içe dönük saldırılar olarak anlaşılabilir. Gerçek muhatap olmasanız da bunu bir biçimde hissedersiniz. Ancak depresyonlar başka türlü de incinmeye/kırılmaya neden olabilir: Depresif çocuk beklenenleri yerine getiremez ve düş kırıklığı yaratır, depresif anne insana sıkıntı verir ve korkutur. Ve depresif eş duygusal erişimi engeller. Manide insanın kendi incinmeleri daha hissedilir hale gelir. Eşiniz yaralayıcı sözler söyleyebilir veya yapabilir, çocuğunuz veya ebeveyniniz saygısız, küstah davranabilir. Bazen içsel bir mesafe bu konuda size yardımcı olabilir; ancak kapıyı bütünüyle kapatmamaya çalışın. Akut fazlar kesin kararlar vermek için iyi ve uygun zamanlar değildir. Eşinizin alışılmamış davranışlarının hastalıktan kaynaklandığını bilincinize çıkarmanız sizi rahatlatabilir. Ancak bu gibi durumlarda da aktif desteğe ihtiyacınız vardır; yani konuşabileceğiniz bir sırdaşa ihtiyacınız vardır. Bu erkek veya kız arkadaş, bir din adamı veya terapist olabilir. Ayrıca hasta yakınları gruplarında da rahatlayabilirsiniz.

(9) „Bazen bazı şeylere fazla aldırmamak gerekir”
Depresyon ve maniler yaygın arazlardır. Bu rahatsızlıklar aşırı beklentiler ve verim/performans, esneklik, çekicilik ve sonsuz gençlikle çok ilintilidir. Depresyon ve maniye yatkın olan insanlar toplumumuzun normatif baskısına özellikle duyarlıdırlar. Depresyonlar hastaları ve yakınlarını mutat performans normlarını gözden geçirmeye zorlar. Bu akut fazda pek mümkün olmasa da, eşinize küçük ve önemsiz konularda bütün normlara "tabi" olmaması için yardımcı olabilirsiniz. Her şeyi her zaman tam hakkıyla yapmanın ne mümkün ne de gerekli olduğu görüşü her iki taraf için de geçerli olmalıdır.

(10) Dışarıdan yardım
Eşinizi dışarıdan yardım alması konusunda cesaretlendirin. Üstünüze düşen yük ve sorumlulukları başkaları ile paylaşmak istediğinizi ifade etmekten çekinmeyin. Ne psikoterapi ne de ilaç tedavileri depresyon ve manileri bir çırpıda iyileştiremez. Ancak bütün ilgililerden her birine düşen yük veya külfet azalabilir. İntihar düşünceleri ciddiye alınmalı ve dışarıdan yardım alınmasına vesile olmalıdır.

(11) Hataları hoş karşılamak
Herkesin depresif ve kısmen de olsa manik zamanları olabilir. Hasta yakını olarak sizi depresyona sürükleyebilecek sıkıntılara girebilirsiniz ve eğer üstünüze düşenleri "manik"  çalışma ruhuyla yerine getirmeye çalışırsanız bu tehlike daha da artar. Siz de "sadece" bir insansınız. Gücünüz sınırlıdır. Ve eşiniz de bunu bilmesi gerekir; zaten bir şeyler hissediyor. Yorgunluk ve kızgınlıktan daha öncekilerden farklı tepki gösterebilirsiniz. Kuşkusuz "hata" yapıyorsunuz. Manik-depresif insanlar da diğer insanlar gibi güvenilir insani ilişki ve davranışlara gereksinim duyarlar. Bunlar zaaf ve hataları içerir. Eğer siz bunu kabul etmeye hazırsanız, eşinizin bazı suçluluk duygularından kurtulmasına yardımcı olursunuz.

(Kaynak: T. Bock, Achterbahn der Gefühle, Balance – Buch und Medien Verlag, Almanya)

Sayfa başına dön